BEELDENDE KUNST

eeldend kunstenaars krijgen volop te maken met het intellectuele eigendom en dan vooral met het auteursrecht. Hieronder gaan we in op enkele belangrijke zaken.

Wij behandelen achtereenvolgens: auteursrecht | modellenrecht | merkenrecht | handelsnaamrecht | domeinnaamrecht | octrooirecht | wat te doen bij inbreuk | wat te doen bij een claim.

Lees eerst ter introductie: Doelgroep.

Het kunstwerk dat u maakt wordt beschermd door de Auteurswet. Exploitatie kan alleen geschieden met uw uitdrukkelijke toestemming. Er moet wel aan een voorwaarde voldaan zijn: het werk moet een eigen, persoonlijk karakter bezitten. Wat dat nu precies is, is uiteindelijk aan de rechter om uit te maken.

Tendens

Dat is nu het moeilijke punt van het auteursrecht. Het is pas zeker dat u een auteursrecht bezit als de rechter dat beslist heeft. Overigens is de tendens in de rechtspraak dat auteursrecht vrij snel aangenomen wordt.

HOE ZOU U ALS RECHTER OORDELEN over het schilderij Black Square van Malevich? Vindt u dat dit schilderij oorspronkelijk genoeg is om auteursrechtelijke bescherming te genieten?

Directe bescherming

U verkrijgt het auteursrecht op een werk direct als het vorm gekregen heeft. De Auteurswet vereist geen formeel depot. Dat lijkt aantrekkelijk, maar door het ontbreken van de eis van een depot kunnen er in een eventuele rechtszaak bewijsmoeilijkheden ontstaan.

Bewijs

Om onomstotelijk aan te kunnen tonen dat u op een zeker moment over een bepaald kunstwerk beschikte, is het zinvol dat werk bij een notaris te deponeren.

Een dergelijk depot kunnen we voor u verzorgen. We nemen daartoe contact op met een uitstekend notariskantoor.

Daarnaast is het verstandig om op al uw werk het copyright-teken ©, gevolgd door het jaar van eerste publikatie en de naam van de rechthebbende aan te brengen. Achter dit "copyright-notice" kunt u nog de tekst "All Rights Reserved" plaatsen.

U maakt dan duidelijk dat u het auteursrecht claimt. Strikt noodzakelijk is het niet. Het auteursrecht ontstaat immers zonder einige formaliteit.

Zie ook: Bescherming - Notarieel depot.

Twee bijzondere bepalingen

De Auteurswet kent twee bijzondere bepalingen inzake kunstwerken.

Een kunstwerk mag verveelvoudigd en openbaar gemaakt worden als dat noodzakelijk is voor openbare tentoonstelling of openbare verkoop van dat werk. Een beeldhouwwerk mag dus bijvoorbeeld door de eigenaar in een verkoopcatalogus afgebeeld worden. Dit had overigens ook wel zonder deze specifieke regeling gemogen.

Verder mag de schilder die zijn auteursrecht overgedragen heeft, toch gelijke schilderijen blijven maken. Tenzij uiteraard anders afgesproken is.

Misvorming, verminking of andere aantasting

Misvorming, verminking of andere aantasting van een auteursrechtelijk beschermd werk is in beginsel niet toegestaan. De auteursrechtheb- bende bezit een zogenaamd persoonlijkheidsrecht.

Het hoeft hierbij niet te gaan om een ingreep in het werk zelf. Ook veranderingen in de omgeving kunnen maken dat het persoonlijkheids- recht geschonden wordt.

Zo moest het interieur van de Groningse stadsschouwburg weer in de oude staat teruggebracht worden omdat de plafondschildering met haar omgeving een eenheid in kunstzinnige zin vormt. Zie de Plafond- schildering-uitspraak van de Rechtbank Groningen (2004).

Zie ook: Rechtsgebied - Auteursrecht - Persoonlijkheidsrechten.

Openbare plaats

Afbeeldingen van een kunstwerk dat permanent op een openbare plaats is geplaatst, mogen worden verveelvoudigd en openbaar gemaakt zonder dat daarvoor toestemming nodig is van de rechthebbende.

De gedachte is dat deze werken juist omdat ze "buiten" staan en voor iedereen zichtbaar zijn, behoren tot het publieke domein.

Zie ook onder: Rechtsgebied - Auteursrecht - Beperkingen - Openbare ruimte.

Portretrecht

Maakt u in opdracht een schilderij, litho, beeldhouwwerk of ander portret, dan heeft de afgebeelde persoon bepaalde rechten. Wilt u het portret bijvoorbeeld openbaar tentoonstellen, dan heeft u de toestemming nodig van de geportretteerde.

Bij portretten die niet in opdracht gemaakt zijn, kan de geportretteerde een "redelijk belang" hebben zich te vezetten tegen openbaarmaking.

Een item uit het tv-programma Van Gewest tot Gewest maakt duidelijk welke emoties in auteursrechtelijke kwesties kunnen meespelen (De oren van de burgemeester, 2003).

Lees verder onder: Rechtsgebied - Auteursrecht - Portretrecht.

Volgrecht

Als een werk van beeldende kunst verkocht wordt, dan heeft de kunstenaar (of zijn erfgenamen) recht op een vergoeding. We noemen dit het volgrecht.

De gedachte achter deze regeling is dat het zuur zou zijn voor een beeldende kunstenaar wanneer zijn werk steeds meer waard wordt, maar hij bij doorverkoop niet meer van deze waardestijging kan profiteren.

Het volgrecht is alleen maar verschuldigd als de professionele kunsthandel bij de verkoop betrokken is.

Zie over het volgrecht ook onder: Rechtsgebied - Auteursrecht - Wetgeving.

Onderhandelen

Als u in onderhandeling bent met een opdrachtgever, of met een uitgever, een atelier of museum, dan moet behoedzaam gewerkt worden. Onderhandelingsresultaten dienen eenduidig op schrift gesteld te worden.

Wij drukken u op het hart het contractuele aspect niet te verwaarlozen. Menigeen heeft zijn onzorgvuldigheid in deze achteraf betreurd.

Zie ook: Afspraken.

Organisaties

U kunt, als beeldend kunstenaar, met nogal wat (auteursrecht-) organisaties in aanraking komen:

De Beroepsvereniging van beeldende kunstenaars (BBK) en de Nederlandse Kring van Beeldhouwers geven onder andere voorlichting, ook over auteursrechtelijke kwesties.

Pictoright, deze stichting int en verdeelt onder andere voor beeldend kunstenaars vergoedingen uit verschillende collectieve rechten, zoals de kabelgelden, thuiskopievergoeding, leenrecht en reprorecht. Ook sluit Pictoright licenties met gebruikers, zoals uitgevers van kunstboeken, tijdschriften en kalenders.

Stichting Leenrecht incasseert vergoedingen voor het uitlenen van boek, video, CD of DVD rechtstreeks bij bibliotheken, spelotheken, cd-uitleen en kunstuitleen. De Stichting Leenrecht KunstFonds verleent subsidies voor beeldend kunstenaars en instellingen voor kunstuitleen.

Voor meer informatie: Rechtsgebied - Auteursrecht.

U kunt uw werk als "uiterlijk van een voorbrengsel" in het modellenregister laten inschrijven. U kunt hierbij denken aan de afbeelding van uw schilderij op een poster of - noem maar iets geks - een lampenkap. Ook kunt u uw beeldhouwwerk bijvoorbeeld als ornament of de door u ontworpen juwelen als sieraden in laten schrijven.

Een inschrijving kan voor de Benelux, maar ook voor andere landen plaatsvinden. Voor modellenbescherming is - naast de inschrijving - vereist dat het uiterlijk nieuw is en een eigen karakter bezit.

Nieuwheid

U mag het voortbrengsel bijvoorbeeld nog niet tentoongesteld hebben of aan mogelijk geïnteresseerden hebben laten zien. Het is dus zaak op tijd tot een depot over te gaan.

Sinds 1999 krijgt u wel twaalf maanden respijt. Heeft u uw model openbaar gemaakt, dan kunt u - ondanks het feit dat geen sprake meer is van nieuwheid - toch binnen een jaar uw model deponeren en er een modelrecht op verkrijgen. Blijf echter voorzichtig!

Monopolie

De inschrijving van een model schept een monopolie. Ook wanneer iemand geheel onafhankelijk van u een zelfde uiterlijk ontwerpt is er sprake van modelinbreuk. Dit in tegenstelling tot het auteursrecht, waar (bewuste of onbewuste) ontlening vereist is.

Zie ook: Bescherming - Modeldepot.

Voor meer informatie: Rechtsgebied - Modellenrecht.

Als u uw werk op een bepaalde wijze kenmerkt (bijvoorbeeld door het gebruik van een logo) en dit kenmerk dient als onderscheidingsmiddel voor uw werken, dan kunt u het als merk laten inschrijven. U kunt het merk uiteraard ook gebruiken op bijvoorbeeld uw briefpapier en visitekaartjes.

Belangrijk

Het gebruik maken van een merk heeft grote voordelen: mensen herkennen het werk direct als dat van u en koppelen daaraan een bepaalde kwaliteitsstandaard.

Bovendien kunt u onder bepaalde voorwaarden optreden tegen anderen wanneer deze gebruik maken van een aanduiding dat verward kan worden met uw merk.

Minimumvereiste

Het merkenrecht biedt u de mogelijkheid preventieve beschermings- maatregelen te nemen. U kunt uw merk(en) laten inschrijven, bijvoorbeeld voor de Benelux of voor geheel Europa.

Een depot biedt niet in alle gevallen 100% bescherming, maar het is wel een minimumvereiste: zonder inschrijving geniet u zeker geen bescherming.

Zie ook: Bescherming - Merkdepot.

Voor meer informatie: Rechtsgebied - Merkenrecht.

De handelsnaam is de naam van (een deel) van uw onderneming. Het enkele gebruik doet reeds het recht op handelsnaam ontstaan. Wel dient u rekening te houden met al bestaande handelsnamen en merken.

Omdat het recht ontstaat door het gebruik van de handelsnaam, is inschrijving van uw handelsnaam in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel - althans voor wat betreft het ontstaan van handelsnaamrecht - van geen belang.

Zie ook: Bescherming - Diversen - Handelsnaamgebruik.

Voor meer informatie: Rechtsgebied - Handelsnaamrecht.

Zie ook: Bescherming - Diversen - Domeinnaamregistratie.

Voor meer informatie: Rechtsgebied - Domeinnaamrecht.

Omdat het niet denkbeeldig is dat u als beeldend kunstenaar in aanraking komt met het octrooirecht, volgt hier kort wat over dit rechtsgebied.

Uitvindingen - vindingen op technisch gebied - worden beschermd door de Octrooiwet. Ook hier geldt de nieuwheidseis: het is van het grootste belang eerst beschermingsmaatregelen te nemen, voordat u naar buiten treedt.

Octrooischrift

U verkrijgt een monopolie op de uitvinding als het octrooi is verleend. Door het indienen van een octrooischrift vraagt u een octrooi aan. In dat octrooischrift moet u in de zogenaamde "conclusies" precies omschrijven wat u nu precies claimt. Gedurende de octrooiverleningsprocedure wordt een ambtelijk nieuwheidsonderzoek verricht.

Doe onderzoek!

Overigens raden wij u aan om vooraf onderzoek te (laten) doen naar bestaande octrooien. U hoeft dan niet voor de tweede keer het wiel uit te vinden. Veel octrooien zijn bovendien verlopen - deze kennis in vrij beschikbaar. Wij assisteren u graag.

Zie ook: Bescherming - Octrooiaanvraag.

Voor meer informatie: Rechtsgebied - Octrooirecht.

Kunstenaars merken nog al eens dat hun werk zonder toestemming wordt nagemaakt of afgebeeld in tijdschriften, boeken, affiches en dergelijke. Het gebeurt bovendien geregeld dat zo'n werk daarbij verminkt wordt. Het wordt bijvoorbeeld in spiegelbeeld afgedrukt of er wordt gewoonweg een gedeelte afgesneden.

Als u meent dat een ander inbreuk maakt op uw rechten, dan beoordelen wij de kansen en nemen we contact op met de vermeende inbreukmaker.

Kort geding

Sorteert dit geen effect dan kan een kort geding uitkomst bieden. De inbreukmaker kan dan worden verboden nog verder inbreuk te plegen op straffe van een dwangsom. De voorzieningenrechter kan tevens bevelen dat informatie over leveranciers en afnemers gegeven wordt.

Winstafdracht

Schadevergoeding en in sommige gevallen winstafdracht kan meestal alleen in een zogenaamde bodemprocedure met succes gevorderd worden. Een bodemprocedure is een zaak van lange adem, maar in een groot aantal gevallen zeker de moeite waard. Bovendien tikt de klok van de wettelijke rente gewoon door.

Zie voor meer informatie: Inbreuk.

Wat te doen bij een claim?

Zie voor meer informatie: Inbreuk.

Email: info@bescherm-uw-idee.nl - Telefoon: 065 3344558 -
U kunt ook gebruik maken van onderstaand formulier.

Nieuws | Over ons | Doelgroep | Rechtsgebied | Bescherming | Inbreuk | Afspraken | Workshop | Advocatuur